1.2. Bối cảnh lịch sử Chiến thắng Vạn Tường
Bước vào năm 1965, chiến lược “Chiến tranh Đặc biệt” của đế quốc Mỹ đã căn bản thất bại, trong lúc đó, nước Mỹ lại đang gặp phải nhiều khó khăn về kinh tế, chính trị, phong trào nhân dân Mỹ phản đối cuộc chiến tranh xâm lược ở Việt Nam ngày càng phát triển. Một bộ phận trong tập đoàn Mỹ đã nghĩ đến việc rút khỏi cuộc chiến tranh xâm lược ở Việt Nam nhưng giới tài phiệt phản động, nhất là những tên cầm đầu các tổ hợp công nghiệp quân sự lo ngại thắng lợi của cách mạng Việt Nam sẽ tác động nghiêm trọng đến chiến lược toàn cầu phản cách mạng của chúng. Dưới sức ép của các tập đoàn tư bản lũng đoạn, bọn cầm đầu Nhà trắng lại leo thêm một nấc thang chiến tranh mới. [8: 198]
Bằng việc liên tiếp mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, đưa quân chiến đấu Mỹ và chư hầu ồ ạt vào miền Nam, Mỹ đã đẩy cuộc chiến tranh xâm lược sang một giai đoạn chiến lược mới, với lực lượng tác chiến mới, với quy mô chiến tranh lớn hơn và cường độ ác liệt hơn trước: từ “Chiến tranh Đặc biệt” sang “Chiến tranh Cục bộ”.
Tháng 3 năm 1965, khi đế quốc Mỹ đẩy mạnh chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân ở miền Bắc và đưa quân chiến đấu Mỹ và chư hầu ồ ạt vào miền Nam, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 11 đã phân tích tình hình, đề ra nhiệm vụ cơ bản và nhiệm vụ cụ thể cho cả nước và riêng cho từng miền nhằm giữ vững thế chủ động của ta, sẵn sàng đánh địch và thắng địch khi chúng chuyển chiến tranh xâm lược thực dân mới từ chiến lược “Chiến tranh Đặc biệt” sang chiến lược “Chiến tranh Cục bộ” ở miền Nam và chiến tranh phá hoại ở miền Bắc. [8: 201]
Cuối tháng 3 năm 1965, Quân khu triệu tập Hội nghị du kích chiến tranh để bàn kế hoạch xây dựng, củng cố dân quân du kích, xây dựng làng chiến đấu, xây dựng “Vành đai diệt Mỹ” và phát động phong trào thi đua giành danh hiệu “Thiện xạ diệt Mỹ”. [2: 352], [8: 205]
Khắp các địa phương đều vang lên một lời thề:
“Chúng tao chỉ có lời này
Thề cùng giặc Mỹ có mày không tao
Lời thề sắc tựa nhát dao
Thề cùng giặc Mỹ có tao không mày.”
(Ca dao chống Mỹ cứu nước của nhân dân Khu 5)
Ở Quảng Ngãi, chấp hành mệnh lệnh của Đảng bộ Tư lệnh Quân khu, từ giữa tháng 5/1965, “Vành đai diệt Mỹ” Nam Chu Lai đã được gấp rút xây dựng. Trong giai đoạn mới của cuộc kháng chiến, nhà nhà đều sôi nổi đón thư Đảng và thi đua làm theo lời kêu gọi của Đảng, quân Mỹ vừa đổ bộ vào Chu Lai, nhân dân xã Bình Đông (lúc bấy giờ được báo đài thường xuyên đưa tin về thành tích diệt Mỹ dưới cái tên “xã quyết chiến”) liền mở Hội nghị “Diên Hồng” thề quyết tâm diệt Mỹ. Từ Bình Đông, phong trào lan nhanh ra các xã Bình Chánh, Bình Dương, Bình Trị, Bình Hải và nhiều xã khác, khắp các xóm thôn đều sôi nổi phong trào thi đua: “Tìm Mỹ mà đánh, lùng ngụy mà diệt”.
Đầu tháng 6/1965, việc xây dựng vành đai đã cơ bản hoàn thành, làng xã nào cũng có địa đạo, có địa đạo được đào xuyên trong đá ong và nằm sâu 5 đến 7 mét, dài hàng kilômet từ thôn này qua thôn khác. Tổng chiều dài của địa đạo trên tuyến vành đai là 70km, hào chiến đấu của nhiều xã rộng 3m, sâu 1,5m. Nhiều ngách bí mật được xây dựng để du kích có thể linh hoạt kết hợp đánh địch càn vào làng, ngoài đồng trống và bất ngờ từ sau lưng địch. Lực lượng trên vành đai cũng được tăng cường, mỗi xã có một trung đội du kích tập trung, mỗi thôn có từ 20 đến 30 du kích. Lực lượng tập trung của trên có Đại đội 21 của tỉnh và Đại đội 31 của huyện. Với “Vành đai diệt Mỹ”, sức mạnh lan tỏa của chiến tranh nhân dân của địa phương đã được nhân lên gấp bội. “Vành đai diệt Mỹ” trở thành một trong những khu vực chiến tranh diễn ra quyết liệt nhất. Địch tìm mọi thủ đoạn đánh phá, tiêu diệt du kích, phá vỡ thế trận chiến tranh nhân dân ở vành đai để đảm bảo an toàn cho căn cứ của chúng. [2: 356-358]
Ngày 18/5, một đoàn 7 ca nô chở đầy lính thủy đánh bộ Mỹ từ Chu Lai theo ven biển vào bến Tân Hy (Bến Lăng). Địch chưa kịp đổ bộ thì du kích xã Bình Đông đã bắn chìm ngay 1 chiếc, toàn bộ số địch trên ca nô bị